Երկու երիտասարդ հայ նորարարներ՝ Կառլոս Պետրոսյանն ու Միշել Համբարձումյանը, ներկայացնելով CET Junior League-ը, մշակել են WeDiscit նախագիծը՝ ստորջրյա հետազոտական ռոբոտ և թվային համայնքային հարթակ, որը նախատեսված է ստորջրյա մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությունն ավելի հասանելի դարձնելու համար։ Նրանց նորարարական նախագիծը Հայաստանի թիմին հնարավորություն է տվել ընդգրկվելու Խորվաթիայում կայացած World Robot Olympiad (WRO) 2026 համաշխարհային ռոբոտաշինության օլիմպիադայի Future Innovators Junior անվանակարգի լավագույն 10 թիմերի շարքում։
12–14 տարեկան աշակերտների մշակած նախագիծն անդրադառնում է համաշխարհային նշանակության խնդրի` ստորջրյա հնագիտական հետազոտությունները հաճախ պահանջում են թանկարժեք սարքավորումներ, պրոֆեսիոնալ ջրասուզակներ և մասնագիտացված հետազոտական թիմեր, ինչը սահմանափակում է աշակերտների, ուսուցիչների և անկախ հետազոտողների մասնակցության հնարավորությունները։
Ոգեշնչվելով հետևյալ հարցից՝ «Ի՞նչ կլիներ, եթե մեր պատմության կարևոր մի հատված թաքնված լիներ ջրի տակ, իսկ մենք չունենայինք այն ուսումնասիրելու հնարավորություն», Կառլոսն ու Միշելը ձեռնամուխ եղան ավելի մատչելի և հասանելի լուծում ստեղծելուն։
WeDiscit․ ռոբոտաշինության, մշակութային ժառանգության և քաղաքացիական գիտության միավորում
WeDiscit նախագիծը միավորում է երկու փոխկապակցված լուծում՝ WeDiscit Explorer Robot՝ կոմպակտ, հեռակառավարվող ստորջրյա ռոբոտ, և WeDiscit Community Platform՝ թվային հարթակ՝ ստորջրյա հայտնագործությունները փաստագրելու և կիսվելու համար։
Օգտագործելով 3D պատրաստված բաղադրիչներ, ստորջրյա տեսախցիկներ, էլեկտրոնային համակարգեր և օպտիկամանրաթելային կապի տեխնոլոգիա՝ աշակերտները մշակել և փորձարկել են ռոբոտի մի քանի նախատիպեր։ Աշխատանքի ընթացքում նրանք լուծել են ինժեներական մի շարք բարդ խնդիրներ՝ կապված ջրամեկուսացման, լողալու ունակության, կայունության, շարժման և ստորջրյա հաղորդակցության հետ։
Ռոբոտային լուծումից բացի՝ Կառլոսն ու Միշելը ստեղծել են նաև www.wediscit.com համայնքային հարթակը, որը նախատեսված է աշակերտների, հետազոտողների, թանգարանների, ջրասուզակների և քաղաքացիական գիտության ներկայացուցիչների միջև համագործակցությունը խթանելու համար։ Հարթակը հնարավորություն է տալիս օգտատերերին կիսվել ստորջրյա գտածոներով, ներկայացնել եռաչափ մոդելներ և փոխանակվել գիտելիքներով։ Ապագայում նախատեսվում է ներդնել նաև արհեստական բանականության միջոցով տվյալների մշակման և մասնագետների կողմից արդյունքների ստուգման գործառույթներ։
Նախագծի երկարաժամկետ նպատակն է ստորջրյա հետազոտություններն ու հայտնագործությունների փաստագրումն ավելի հասանելի դարձնել՝ խրախուսելով հանրության լայն մասնակցությունը մշակութային ժառանգության պահպանմանը։
Ոգեշնչված Սևանա լճի շուրջ հայ-իտալական հնագիտական հետազոտություններով
WeDiscit նախագծի կարևոր ոգեշնչման աղբյուրներից մեկը Հայաստանի Սևանա լճի հետ կապված հնագիտական հետազոտությունների ոլորտում հայ-իտալական գիտական համագործակցությունն էր։
Ուսումնասիրությունների և մասնագետների հետ շփումների, այդ թվում՝ Բոլոնիայի համալսարանի պրոֆեսոր Պիերֆրանչեսկո Կալիերիի հետ ծանոթության միջոցով, աշակերտներն ուսումնասիրել են, թե ինչպես կարող են ջրի մակարդակի փոփոխությունների հետևանքով պատմական բնակավայրերն ու հնագիտական հետքերը հայտնվել ջրի տակ, և ինչպես կարող են ժամանակակից տեխնոլոգիաներն աջակցել դրանց փաստագրմանն ու ուսումնասիրմանը։
Այս գիտական համատեքստն օգնեց Կառլոսին ու Միշելին իրենց ինժեներական նախագիծը կապել ստորջրյա հնագիտության իրական խնդիրների հետ՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են միջազգային գիտական համագործակցությունն ու Հայաստանի մշակութային ժառանգությունը ոգեշնչել երիտասարդների տեխնոլոգիական նորարարությունները։
CET Junior League․ աջակցություն հայ նորարարների նոր սերնդին
Աշակերտները Հայաստանը ներկայացրել են CET Junior League-ի կազմում՝ Creative Educational Technologies (CET LLC) ընկերության կրթական ռոբոտաշինության նախաձեռնության շրջանակում։
2016 թվականից CET-ն Հայաստանում զարգացնում է նորարարական կրթական լուծումներ, գործնական ուսուցում և ռոբոտաշինության կրթություն։ Կրթական հաստատությունների հետ համագործակցության, STEAM նախաձեռնությունների և միջազգային ռոբոտաշինության մրցույթների միջոցով ընկերությունը աշակերտներին հնարավորություն է տալիս զարգացնելու գործնական ինժեներական հմտություններ, քննադատական մտածողություն, ստեղծարարություն և խնդիրների լուծման կարողություններ։
CET Junior League-ը խրախուսում է աշակերտներին դուրս գալ դասարանային ուսուցման սահմաններից՝ իրականացնել հետազոտություններ, մշակել ինքնատիպ տեխնոլոգիական լուծումներ և ներկայացնել իրենց նախագծերը միջազգային հարթակներում։
Կառլոս Պետրոսյանի և Միշել Համբարձումյանի ձեռքբերումը WRO 2026-ում արտացոլում է այս մոտեցումը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող է կրթական ռոբոտաշինությունը հայ աշակերտներին հնարավորություն տալ լուծելու իրական խնդիրներ և մրցակցելու միջազգային ասպարեզում։
Հայաստանից դեպի աշխարհ
Համադրելով մատչելի ռոբոտաշինությունը, թվային տեխնոլոգիաները, քաղաքացիական գիտությունն ու մշակութային ժառանգության պահպանումը՝ WeDiscit-ը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են երիտասարդ նորարարները նպաստել իրենց համայնքներից շատ ավելի լայն նշանակություն ունեցող խնդիրների լուծմանը։
Կառլոսի և Միշելի համար WRO 2026-ին մասնակցությունը կարևոր հանգրվան է մի նախագծի զարգացման ճանապարհին, որը նրանք նախատեսում են շարունակել կատարելագործել։
Իսկ CET Junior League-ի համար նրանց ձեռքբերումը վերահաստատում է նախաձեռնության ավելի լայն առաքելությունը՝ երիտասարդ սովորողներին տեխնոլոգիաների օգտատերերից վերածել նորարարական լուծումներ ստեղծողների։
WeDiscit թիմի ուղերձն արտահայտում է նախաձեռնության հիմնական գաղափարը․
«Մենք հայտնաբերեցինք։ Այժմ եկե՛ք բացահայտենք միասին»։
